Gradska galerija Bihać
RIZAH ŠTETIĆ "MALA RETROSPEKTIVA" - 21.04. - 13.05. 2005.
Predgovor

Rizah Štetić je rođen u Brčkom, 11. oktobra 1908. godine. Studirao je slikarstvo na Akademiji Primjenjenih umjetnosti u Zagrebu od 1928. do 1932. godine u klasi profesora Maksimilijana Vanke, Vladimira Becića i Marina Tartaglie. Čini se da je tokom svojih studija bio pod utjecajem ideja umjetničke grupe "Zemlja" što je pronašlo svoj izraz na Štetićevim crtežima i grafičkom opusu u predratnom periodu. Putujući kroz Bosnu crtao je u pojednostavljenoj grafici članove nižih slojeva društva, njihovu bol, patnju, nesreću, strah, beznađe i očaj. Mnogi od ovih crteža su pretiskani u grafičkoj mapi pod nazivom "Bosna" i tiskani u Slavonskom Brodu, gdje je radio kao nastavnik umjetnosti u srednjoj školi . Samo nekoliko njegovih ulja i akvarela iz predratnog perioda su sačuvani. To su uglavnom pejzaži, te samo pojedine mrtve prirode koje govore o utjecaju Cezanne-a i ekspresionista.
Štetić je II svjetski rat proveo u Brčkom. Tokom tog perioda gotovo da nije ni stvarao. Nakon rata odlazi u Sarajevo i predaje u Školi primjenjenih umjetnosti ( ovo mjesto je sačuvao skoro do kraja svog života) . Ponovo je počeo slikati pejzaže i oglušio se na pritiske da prihvati i prakticira socijalistički realizam. Pedesetih godina, međutim, on obogaćuje riznicu umjetničkih dokumenata narodnooslobodilačkog rata s nekoliko slika na temu izbjeglica i ratne siročadi. Ove teme mu nije niko dodjelio; one predstavljaju njegovo lično iskustvo - jedno autentično svjedočenje o tragediji i patnji lišeno deskriptivnog simbolizma i patosa u kompoziciji i gestima.
U periodu od 1946 - 1972 godine Štetić je stvorio impresivnu glavninu rada u kojem dominiraju realističke slike po starim temama evropskog slikarstva - pejzaži i mrtva priroda. Također slika i portrete, a od 1969. godine u jednom broju slika dodiruje i prag apstrakcije.


Štetićevi pejzaži ostavljaju utisak da je on svijet posmatrao širom otvorenih očiju. Nije mogao a da ne primjeti sivilo zima na Monmartre žu i ispod mostova Sene; sjaj proljeća na planini Trebević, užurbane žetve ispod olujnog neba u Bosni, zelenilo planine Majevice, krševite planinske vrhove oko rijeke Sutjeske , znamenja drevnog grada Počitelja, odjeke glasova u komešanju oblika i boja po dijelovima bazara Baščaršije, sunce , kamen i more dalmatinske obale. U svojim pejzažima Štetić je izrazio svoj zanos prirodom dok se u mrtvoj prirodi skoncentrisao na kontemplaciju, na svijet predmeta i smisao odabiranja i aranžiranja običnih stvari koje se mogu pronaći na običnim stolovima. Tihi život stvari koji izvire iz njihove nebitnosti poslužio mu je da istražuje odnose u prostoru između masa i predmeta različitog oblika i strukture, da dočara kaleidoskopski spektar cvijeća i slatkoću voća te da dokaže da jedan motiv ne mora biti iscrpljen usprkos beskrajnim ponavljanjima, da voće, predmeti, draperije i cvijeće može biti organizirano u cjeline horizontalno i vertikalno ili u klasične kompozicijske trouglove, a u relativno plitkom prostoru s neutralnom pozadinom ili s pozadinom nad kojom dominira otvorena knjiga koja pokazuje reprodukciju nekog drugog slikara.
Sve Štetićeve izložbe tokom njegovog života i posthumno su bile organizirane oko ove dvije teme. Izložbe su bile prilika da se razumiju njegova dostignuća kao i njegove sumnje koje su nesumnjivo izlagale elemente Cezzeane-a i ekspresionizma, pojavila su se i platna sa sjenama u tehnici chiaro - scuro koja im je dala muzejski izgled.
Štetić je stalno oscilirao između naglasaka boje i tona. U periodu oko 1954. godine on u svoje slike uvodi određene kubističke komponente, zamjenjujući modeliranje s harmoničnim suprostavljanjem geometrijskih ravni. Oko 1966. godine u svojim je pejzažima pokušao prekriti prostor slikanja s gustom mrežom kristalnih oblika s čvrstom geometrijskom strukturom. Njegove boje su ponekad tamne, prigušene te prekrivene maslinasto-zelenim velom. Ponekad su bile fovistički raskošne i dramatično ekspresivne, ponekad pune nježnih refleksija svjetla, nekad obilne sivim tonovima često suprostavljenim naglasku intenzivno obojenih oblika ( cvijeće, voće, krov). Tako se u jednoj slici čini da će njegova paleta eksplodirati u svjetlost, a već u sljedećoj Štetić se vraća dubokoj i tamnoj koncentraciji boje. Sve je to bio Štetić, a njegove karakteristike su uočili kritičari posmatrajući njegove izložbe.
1968. godine Štetić provodi izvjesno vrijeme u Nizozemskoj i Belgiji. Okom ovog putovanja on stiče iskustva i mišljenja o prirodi slikarstva. Ovo se odražava u formalnim rješenjima njegovih djela te i sljedeće godine. Iako je eksperimentisao sa slobodnim slikovnim i kompozicijskim elementima prije tog putovanja, tek 1969. godine on značajno napušta slikanje u prirodi. Postaje opsjednut tajnom strukturom, poetskom kaligrafijom, znakovima života skrivenim u materiji, nejasnim oblicima i raspadanjem svijeta. Ove zvukom zaposjednute površine sadrže određene stilske determinatore reformalne umjetnosti. Mada su se kasno pojavile to je bio mali, individualni doprinos historije apstraktne umjetnosti u Bosni i Hercegovini. Postoje još dva ciklusa u opusu njegovih djela , "Kolaži" i "Etnografske Etide". Kolaži uključuju raznolikost materije : temperu, narodni vez, isječke iz novina, čak i koru drveta.
Nikad nije dozvolio da materijali korišteni za kolaže nadmaše one slikarske, a nikad se nije potpuno približio pop artu koji je i izazvao ove eksperimente. Neke od materijala korištenim u kolažima , Štetić koristi i u ciklusu ?Etnografske Etide? koji je obilježen elementima folklora i sadrži figure u narodnim kostimima kao i kompozicijske arabeske u obliku ornamentalnih i kaligrafskih natpisa.
Baziran na pouzdanim temeljima zagrebačke Akademije umjetnosti i kreiran u četrdesetgodišnjem periodu, Štetićevo slikarstvo od brojnih eksperimenata do zrelih radova skoro uvijek ostaje lično, gotovo ispovjedno, ali neopterećeno anegdotom.
Nikad nije bio agresivan komentator niti zagovornik , već samo jedan nenametljiv i profinjen narator koji je izrazio suradnju oka i ruke kroz ujedinjenje s predmetom posmatranja, insistirajući na osjećaju i emocionalnim prizvucima iako se u tim vremenima emocija povukla pred rutinom i stereotipnim procedurama . U vremenu političkog patosa u umjetnosti on ostaje imun na ?veliki gest? i u vrijeme kada se razumijevanje prirode slikarstva radikalno mijenja, on ostaje vjeran staroj evropskoj tradiciji vizuelnog shvaćenog kao reprezentativnog, objektivnog te predmetno orjentiranom u suštini.
Njegove slike ostaju neposredno komunikativne , a nisu imali niti opake protivnike ni oduševljene zagovornike na bosanskohercegovačkoj umjetničkoj sceni. Njegova najviša dostignuća u svom susretu, većinom s asocijacijama u prirodi, s određenim aspektima apstrakcije. Dok su se mlađe generacije umjetnika ukrcale na voz koji ih vodi ka suvremenom , on perferire hodanje seoskim putevima . Dalmatinske stjenovite obaleili zelene i plave doline i brda njegove rodne zemlje - sporedne puteve, ukratko slika iskreno do samog kraja , do smrti i crnila koji tvore pozadinu njegove zadnje dvije mrtve prirode.
Meliha Husedžinović

Biografija

Rizah Štetić je rođen u Brčkom 11.oktobra 1908. godine .
1928. godine upisuje se na Kraljevsku akademiju na umjetnost i obrt u Zagrebu. Prva tri semestra pohađa pripremnu školu za slikare kod Joze Kljakovića, a četvrti kod Maksimilijana Vanke. Posljednja dva semestra je u školi Marina Tartaglie, kod kojeg i diplomira 23. juna 1932. godine. Štetićevi profesori na Akademiji, između ostalih, još su bili Ljubo Babić (crtanje akta), Zlatko Šulentić (ornamentirano crtanje i metabolika crtanja) i Tomislav Krizman (grafika).
Na studijskim putovanjima boravio je u Parizu, Belgiji i Holandiji.
Umro je 1974. godine.
Djela mu se nalaze u stalnoj postavci Umjetničke galerije Bosne i Hercegovine u Sarajevu kao dio kulturne baštine BiH.



na vrh